|
Ömrün Uzun Olsun, Macahel / Metin Avdaç
Macahel, seni anlatmak zor, senin yüreğindeki sesi nasıl duyurmalı? Gürcistan sınırının sıfır noktasında doğa ile barış içinde yaşayan insanları nasıl anlatmalı? Evet, Macahel, sana ulaşmak zor olsa da, bu en güzel zor… Güzel zor değil midir zaten? Önce Artvin’in Borçka ilçesine, oradan elli kilometre daha öteye, yani sana… Sen her mevsimde güzelsin, biliyorum ama en çok da Nisan-Ekim aylarında güzelsin… Senin de yukarın var ve oradan kar düştü mü, dünyalar dışı bir yer oluyorsun, biliyorum… Ama her zaman davetkarsın ve her zaman misafirperversin… Macahel’i görmeyenler yaşamıyor desek, onlara haksızlık etmemiş oluruz. Bilakis onların yaşamak için hâlâ daha bir fırsatı olduğunu haykırırız. Macahel, mahlası Camili… Artvin Borçka’ya bağlı… Borçka’ya gitmeniz yetmez, Borçka’dan da elli kilometre yukarıda… Yukarıda diyoruz çünkü, Karadeniz’de, kıyıdan iç kesimlere daldığınızda sürekli tırmanıyorsunuz… Dümdüz ovalar, köyler, çayırlar, topraklar görmek imkansız… Artvin, Karadeniz’in tipolojisi… Macahel de işte böyle bir yer… Çıktıkça çıkıyorsunuz yukarıya doğru... Bundan dolayı, kar düştü mü Macahel’e, Borçka ile ilişkisi kesiliyor. Zorunlu durumlarda Gürcistan üzerinden Borçka’ya gelinebiliyor. Macahel, coğrafi konumu, tipografik ve jeolojik yapısı, su kaynakları, bitki bakımından farklı flora bölgesi olarak dünyanın en ayırt edici bölgelerinden biri… Macahel havzası değişik dönemlerde uygarlıklara ev sahipliği yapmış. Bizans, Selçuklu, Moğollar, Osmanlılar, Ruslar ve Gürcüler... Gürcistan kraliçesi Tamara ve Osmanlı İmparatorluğu döneminde önemsenen bölgelerden. Macahel yolculuğumun öncesi var tabii. Karadeniz’in kıyı şeridindeki eşsiz doğa güzelliklerini, Trabzon’u, Giresun’u, Rize’yi otobüs camından izleyerek Macahel hayali kuruyorum. Hele Rize ile özdeşleşmiş çay tarlalarında, çay toplayan insanları otobüsün camından seyre dalarken, heyecanım büsbütün artıyor. Hopa’dan Karadeniz’in kıyı şeridinden ayrılıp içeri doğru yol aldıkça, sisler arasındaki doğa utangaç bir kız edasında… Perçemli bakışları ile genç delikanlılara naz yapan güneş, bir görünüyor, bir kayboluyor. Borçka’ya vardığımızda, Çoruh Nehri’nin azgın suyu etrafını sakince seyrediyor, Türkiye’den ayrılıp Batum’a yol alışı etkilemişti beni. Bu coğrafyadan acaba neleri alıp götürüyordu! Düşlemek bile istemedim. Macahel yolunda Düzenli köyü muhtarı Osman Bey ile tanıştım. Borçka’dan kendisine verilen siparişleri minibüse yükleme derdindeydi. Heyecanım büsbütün artıyordu. Borçka’dan ayrılıp, Macahel’e doğru yol almıştık minibüs kaptanı yolculuğumuzun iki saat süreceğini söylerken bir yandan bölge halkına bilgiler veriyordu. Yol aldıkça doğa gitgide güzelliğini gösteriyordu. Şaşkınlığımı minibüsteki insanlar fark etmişti. Zirveye tırmandıkça karşı tepelerin yamaçlarındaki sık orman görüntüsü, devasa ağaçlar arasından akan sular, yol boylarında köylüler tarafından yapılmış çeşmeler ve çeşmelere konulmuş cam su bardakları… Ne güzel! Geçide yaklaştığımızda, başka bir güzellik Karagöl. Karagöl’ü gösteren tabelada 5 kilometre yazıyor… Buraya Macahel dönüşü ancak uğrayabilirim diye düşünüyorum… 1850 metrelik geçidi sisler arasında geçip, Macahel havzasına inerken Karçal Dağı, uzaktan öyle tarifsiz bir güzelliği sahip ki… Balta girmemiş ormanlar desem, biliyorum yetmeyecek. Derin vadilerin oluşturduğu zirveden inerken, Düzenli köyünün ahşap evleri birbirlerinden uzak olmasına rağmen bütünlüklerini aynı mimari ile yansıtıyorlar. Macahel’e vardığımızda,TEMA tarafından yapılan konuk evi coğrafyaya uyumlu olduğunu gösteriyordu. Macahel Gürcüce, Maça “Bilek” hel ise “el” demekmiş. Burada altı köy bulunmakta. Camili bileği temsil ederken,diğer köyler; Maral, Efeler, Kayalar, Ürünlü ve Düzenli köyleri elin parmaklarını temsil ediyormuş. İnsanları sıcak, güler yüzlü. Gürcistan sınırının sıfır noktasında ki köy 2005 yılından itibaren tamamen turizme açılmış. Bu yıl 6. Saf Kafkas Arı ve Bal Festivali de yapıldı. Havzada yaşayan insanlar ahşap evleri ile kışın zorluklarına katlanıp doğa ile kardeşçesine yaşamlarını sürdürürken, betonlaşmaya ‘hayır’ demişler. Genelde evler iki katlı olup altı yığma taş duvar, üstü masif ahşap karkas. Gürcüce eve sahli, serandere nalya, ahıra sahte, samanlığa mereği diyorlar. Macahel’in girişindeki Uğurlu ve Efeler derelerinin Gürcistan’a yol alması, iki sevgilinin buluşması gibi coşkulu… Uğurlu ve Efeler derelerinin bir başka özelliği dağ alasının bu derelerde yaşaması… Dağ alası dünyanın sayılı sularında görülen ender balıklardan biri… TEMA yetkilileri 1998 yılında Macahel’e geldiklerinde, saf Kafkas arısı ile karşılaşmışlar ve farklı ırktan olan arıları koruma altına almaya karar vermişler. Köylülere saf Kafkas arısı hakkında bilgiler vermiş ve eğitmişler. Ana arı üretimi yapılıp Türkiye iç piyasasına satılıp yöre insanına gelir kapısı açmışlar. Saf Kafkas arısının diğer ırklara göre bal üretimi 3-4 kat daha fazla, Ihlamur, Kestane, kara kovan ve karışık bal üretiyorlar. Kara kovan balı üretmek için 20-30 metrelik Kayın, Gürgen, Kestane ve Köknar ağaçlarının tepelerine bırakılan kovanlar göze çarpıyor. Saf Kafkas arısı diğer familyalara göre uzun iğnesiyle, derin çiçeklerin nektarların çok daha kolay nüfuz edebiliyor. Macahel’in diğer adı Camili… Camili köyü, adını 1855 yılında tümü ahşaptan yapılmış camiden alıyor. Caminin içindeki süslemeler kök boyalarla boyanmış, hala orijinal boyalar durmakta. Motifleri yapan sanatkar, sanatını zarif bir şekilde sergilemişti. Kayalar köyündeki ahşap cami Maçahel’ dekinin bir benzeri. Fakat yapılış tarihi hakkında sağlıklı bilgi yok. Bu eşsiz doğa harikası vahşi hayatı da içinde barındırıyor. Yabanıl hayat kendini koruyor. Camili’den Maral köyüne yolculuğunuz, devasa gürgen, kayın, ıhlamur, köknar, kestane ağaçları arasında olur. Bu ağaçların en genç olanı 100-200 yıllık. Beyaz renkte orman güllerini görebilirsiniz. Maral köyünden 30 dakikalık yürüyüşten sonra, Maral şelalesine vardığımızda, şelale 45 metrelik dik kayalıktan aşağıya doğru gelinlik tülü gibi süzülüyor. Rehberimizin altı yaşındaki oğlu Yiğitcan yiğitliğini göstererek uzun yolculuğumuzu sükun ve yorulmadan geçirmesi, Ömer bey ve beni şaşırtmıştı! Birde büyük amcalarına taş çıkartacak kadar Kafkas oyununu sergilemesi görülmeye değerdi. Dönüşümüzde Maral köyüne 30 yıl muhtarlık yapmış, İbrahim amcanın bakkalına uğruyoruz. Ahşap yapımı bakkalında günde birkaç kişinin alış verişe geldiğini,bundan da mutlu olduğunu belirtiyor. Yetmiş beş yıllık ömrünü burada geçirmiş. Gün batımının doğru köye dönüşümüzde Karadeniz’in özdeşi yağmur başlıyor. Akşam Konuk evinin balkonunda, Maçahel muhtarı ile koyu sohbete dalmıştık. Bize burada yapılan hizmetlerden ve eksikler hakkında bilgi veriyordu.TODAİE’den Çiğdem hanım burada üç aydır çalışmalar yapıyor. Bilgilerini bizimle paylaştı. Çevre ve Orman Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü “Biyolojik çeşitlilik ve dogal kaynak yöntemi” projesini burada uygulamaya başlamış. Proje, küresel çevre yolu desteğiyle 2000 yılından bu yana Camili de yürütülüyor. Projenin amacı kalıtımcı ve planlı bir doğal kaynak yönetim sistemi oluşturmak. Proje kapsamında doğa koruma öncelikli, yerel halkın kapasitesini geliştirmeye yönelik küçük hibe programı, yönetim hazırlığı çalışmaları, kitap bağış kampanyası, bilimsel araştırmalar, (ekolojik ve sosyo-ekonomik) değerlendirme çalışmaları, eko turizm eğitimi ilk aşamada yapılmış , gelen turistlere gezi hizmetleri de verilmiş. Bilgili, tecrübeli rehberler tarafından gerçekleştirilen eğitimlerle rehberler, turistlere Macahel, Gorgit ve Mareta yaylalarını gezdirmiş.
Camili köyü 1 Temmuz 2005’ten itibaren, Biyosfer rezerv alanını UNESCO’nun insan ve biyosfer kapsamında o yörede yaşayan insanların oluşturduğu yerel komitelerle karar alınan, mutlak koruma alanı, geçiş bölgesi ve kullanım alanı olarak planlanıyor. Bu girişimler bölge halkını mutlu etmiş. Daha bilinçli tarımcılık yapmaya başlamışlar. Yöre de genel olarak mısır ekiliyor ve azda olsa fındık ağaçları var. Köylüler ayılardan yakınıyorlar, fındığa baya merakları varmış. Sabah kuşluk vakti uyandığımda günün güneşli geçeceği kuşların cıvıl, cıvıl ötüşlerinden anlaşılıyordu. Fakat benim için hüzündü. Macahel’den ayrılma zamanım gelmişti; burada geçirdiğim birkaç gün aslında yetersizdi. Nede güzel dingin bir yaşam sürmüştüm. TEMA konuk evinde minibüs beklerken, Jandarma aracı, konuk evinin önünde durarak, “Borçka’ya gidiyorsanız bırakabiliriz” teklifinde bulunmuşlardı. Biz de, Karagöl’e gideceğimizi belirtik. Yol ayrımına kadar götürebileceklerini söylediler. Araca binip yol aldıkça, Maçahel’deki tanıştığım dostlar gözlerden kaybolmaya başlamıştı. Maçahel’e geldiğim ilk gün gibi tepeden bakıyordum. Bu sefer Macahel benden uzaklaşıyordu. Askeri araç komutanı bizleri Karagöl yol ayrımında Karagöl Dernek Başkanına emanet ediyor. On beş dakikalık yolculuktan sonra Karagöl selvi ağaçları arasında karşımızdaydılar. Karagöl’ün dinginliği yüreklerde his ediliyor. Gölün yaklaşık elli dönümlük bir alanı kapsadığını dernek başkanından öğreniyoruz. Kırmızı pullu alabalık yetiştirme çalışmaları başlatmışlar. Kasım ayında ilk kar düşmeye başladıktan sonra buraya ulaşmak zor. Çevresi ladin, ıhlamur, kayın ağaçları ile örtülü Karagöl’ü karlı haliyle de düşlemek lazım. Karagöl’ün korunması amacıyla dernek kurulmuş. Gölün etrafını dolaştığımda, göl her taraftan farklı güzellikte görünüyor. Gece konaklama için tesis var. Zaman az olduğundan 4-5 saat kalabildim. Burada gece konaklamayı tavsiye edebilirim. Siz ve doğa baş başa kalıyorsunuz. İşte Maçahel bu... Macahel’i anlatmak ve orada yaşamak gerçekten zor. Macahel’de yaşarsanız, orayı anlamanız ve anlatmanız daha kolay olur. Evet; ömrün uzun olsun Macahel(Camili).
Genel Bilgiler:
Maçahel konaklama :Tema Konuk Evi Tel:0 466. 485 24 04 Macahel (Camili) Köyü Efeler Köyü konaklama: Fehmi Pansiyon Tel:0 466 485 20 96 Efeler Köyü Karagöl Konaklama : Necip Kara Tel:0 535 472 22 18 Dernek Tel: 0. 466. 415 47 27 Borçka
1)-Özel araçla gideceklerin, engebeli yollardan dolayı, yüksek araçla gitmeleri önemli. 2)-Araçlarda benzinlerin en az yarım depo kadar olması gerekiyor. 3)-Otobüsle gidenler, Borçka’ya 14.00’ten önce varmaları gerekiyor,daha erken araç yok. 4)-Konaklama için TEMA konuk evine veya pansiyonlara telefon açılıp yer ayırtmalı. 5)-Nakit para götürülmeli; çünkü orada kredi kartı kullanılmamakta. 6)-Bölgeyi bilen köylülerden rehberlik istemeyi unutmayın. 7)-TEMA’nın kuruluşu olan Biyotema Tur, bölgede geziler düzenliyor. 8)-Bölgeye spor ayakkabı ve yağmurluk götürülmesi gerekiyor. 9)-Uçak Trabzon’a kadar gidiyor.Üç saatlik kara yolculuğu sonunda Borçka’ya varılıyor. Oradan da köy minibüsleri ile Macahel’e hareket ediliyor.
Trabzon, Eylül-Ekim 2007 sayı:2 |
